Nơi dải đất phên giậu Tuyên Quang, mỗi tấc đất, gốc cây đều thấm đượm máu xương của các thế hệ cha anh, hóa thành mạch nguồn phù sa nuôi dưỡng sự sống hôm nay. Bằng tâm nguyện"an lòng người ngã xuống, ấm lòng người ở lại", sự chung tay chăm lo cho các gia đình chính sách cùng hành trình bền bỉ của Chiến dịch"500 ngày đêm" quy tập hài cốt liệt sĩ đã đắp bồi nên một dòng chảy tri ân vẹn toàn; biến tri ân thành động lực kiến tạo, trở thành sợi dây thiêng liêng nâng bước Xứ Tuyên đi tới tương lai.
Lời đáp gửi các anh chính là lời thề từ trái tim của bao thế hệ hôm nay. Trải qua các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, Tuyên Quang có 21 nghìn người con ưu tú anh dũng hy sinh, 15 nghìn thương binh để lại một phần máu xương ngoài mặt trận; hàng nghìn bệnh binh, quân nhân xuất ngũ, thanh niên xung phong bị nhiễm chất độc da cam. Đến nay, toàn tỉnh có 263 mẹ được phong tặng, truy tặng danh hiệu"Bà mẹ Việt Nam Anh hùng"; 7 Anh hùng Lao động, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; 113 cán bộ lão thành cách mạng; 382 cán bộ tiền khởi nghĩa.
Tỉnh Tuyên Quang qua các thời kỳ kháng chiến và kiến thiết Tổ quốc
Sự hy sinh ấy chính là mệnh lệnh xuất phát từ trái tim:"Trả ơn người ngã xuống bằng hạnh phúc người ở lại", thôi thúc cả hệ thống chính trị và toàn xã hội cùng vào cuộc chăm sóc người có công.
Mệnh lệnh ấy đã trở thành cam kết chính trị xuyên suốt của Đảng bộ, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc các cấp. Từ việc phân công các cơ quan, đơn vị nhận phụng dưỡng suốt đời các Mẹ Việt Nam Anh hùng, đến các chính sách ưu đãi đặc thù về y tế, giáo dục, sinh kế cho thương bệnh binh và thân nhân liệt sĩ... tất cả đã tạo nên một mạng lưới an sinh xã hội đậm đà tính nhân văn.
Từ sáng sớm, trong căn nhà nhỏ của Mẹ Việt Nam Anh hùng Lâm Thị Giã tại Tổ dân phố Kim Phú 43 (phường Minh Xuân), tiếng nói cười rộn rã đã xua tan sự quạnh quẽ thường ngày. Nhìn mâm cơm tươm tất dọn ra cùng gương mặt rạng rỡ của người trẻ, Mẹ Giã rưng rưng khóe mắt: “Các cháu đến chơi, dọn dẹp rồi nấu cơm ăn cùng thế này, mẹ vui và ấm lòng lắm. Cứ như con cháu trong nhà đi xa mới về”.
"Các cháu đến chơi, dọn dẹp rồi nấu cơm ăn cùng thế này, mẹ vui và ấm lòng lắm. Cứ như con cháu trong nhà đi xa mới về."
Bữa cơm dung dị tại nhà Mẹ Giã chỉ là một trong hàng ngàn phần việc thiết thực mà Tuyên Quang đang lặng lẽ thực hiện. Khắp các miền quê, sức mạnh tổng hợp của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và màu áo xanh tình nguyện đang dấn thân xoa dịu nỗi đau chiến tranh. Từ năm 1997 đến nay, toàn tỉnh đã tặng hơn 62 nghìn sổ tiết kiệm tình nghĩa; 100% các Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống đều được các cơ quan, đoàn thể nhận chăm sóc, phụng dưỡng suốt đời.
Tại xã Thanh Thủy, thanh niên cùng nhân dân địa phương chủ động đào móng, vận chuyển từng viên gạch dựng nhà cho gia đình cụ Lý Thị Xoa - thân nhân liệt sĩ. Cùng với đó, chiến dịch phục chế ảnh chân dung liệt sĩ miễn phí của Tỉnh đoàn đã trao lại hàng trăm di ảnh rạng rỡ, mang đến niềm an ủi vô giá cho những gia đình mòn mỏi chờ mong.
Song hành cùng sự chăm lo hậu phương là khí thế quyết liệt của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị đã biến công tác tri ân thành một cuộc"hội quân" của lòng dân. Bất chấp hiểm nguy bom mìn nơi rừng sâu nơi núi rừng biên giới phía Bắc, các chiến sĩ quy tập vẫn âm thầm lật từng hốc đá, chạy đua với thời gian nhờ những thông tin vô giá từ cựu chiến binh và đồng bào biên giới.
Hành trình ấy vừa là lời thề trọn nghĩa với người đã khuất, vừa lan tỏa thành sợi dây kết nối triệu trái tim – như khoảnh khắc đầy xúc động tại Cầu truyền hình Sao sáng dẫn đường do VTV tổ chức tối 26/7/2026. Tại điểm cầu Tuyên Quang, những giọt nước mắt nghẹn ngào đã rơi khi câu chuyện đi tìm cha suốt nửa thế kỷ của cô Hoàng Thị Nhớ (con gái liệt sĩ Hoàng Văn Địch) được sẻ chia.
Trước khi ra trận, người cha đặt tên con là Nhớ - tên gọi trở thành định mệnh gắn liền với một đời khát khao tìm lại hài cốt cha. Sau hành trình dài đi khắp miền Trung trong vô vọng, sự phối hợp giữa Cục Chính sách - Xã hội và Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã tạo nên bước ngoặt: Tiếp cận bộ hồ sơ đặc biệt tại Đại học Công nghệ Texas (Mỹ). Bộ hồ sơ lưu giữ Chứng minh quân nhân (nguyên quán tại xã Năng Khả, huyện Na Hang), nhật ký hành quân và giấy quyết định cử ra Bắc học còn loang vết máu khô. Dựa trên thông tin phục dựng và sự hỗ trợ của cựu chiến binh chứng kiến khoảnh khắc hy sinh tại Củ Chi (TP.HCM), ngày trở về của liệt sĩ Hoàng Văn Địch đã rất gần.
Cầu truyền hình trực tiếp “Sao sáng dẫn đường” tri ân các Anh hùng liệt sĩ tại xã Thanh Thủy
Hành trình đưa các anh trở về trong vòng tay quê hương không đơn thuần là công tác chính sách, mà chính là lời đáp từ thiêng liêng nhất của thế hệ hôm nay gửi vào quá khứ, là minh chứng sinh động cho sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc – nơi không một ai bị bỏ lại phía sau, dù là người đang sống hay những anh hùng đã hóa thân vào từng tấc đất quê hương.
Đáp lời sông núi và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc hợp nhất không gian địa lý Tuyên Quang và Hà Giang đã tạo nên một Tuyên Quang mới mở rộng với diện tích hơn 13.795 km², quy mô dân số trên 1,86 triệu người và dải biên cương dài hơn 277km. Việc kết nối"Thủ đô Kháng chiến" với"Mặt trận tiền tiêu Vị Xuyên" không đơn thuần là sự gia tăng về địa giới, mà là sự hội tụ thiêng liêng của hai dòng chảy lịch sử, mở ra một"thế trận lòng dân" liên hoàn và kiên cố hơn bao giờ hết.
Kết nối "Thủ đô Kháng chiến" và "Mặt trận tiền tiêu Vị Xuyên"
Nhìn lại lịch sử, Tuyên Quang là trái tim che chở cho đầu não cách mạng năm xưa. Từ mái đình Tân Trào phát đi hiệu lệnh Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945, đến vùng đất bao bọc an toàn cho Trung ương Đảng và Bác Hồ làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy, sức mạnh vĩ đại của khối Đại đoàn kết dân tộc luôn là nhân tố quyết định mọi thắng lợi.
Đình Tân Trào – nơi diễn ra Quốc dân Đại hội tháng 8-1945, hội tụ ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trước giờ Tổng khởi nghĩa.
Bước sang cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (1979–1989), vùng đất này vươn lên một tầm vóc mới: Vừa là hậu phương chi viện sức người sức của, vừa trực tiếp trở thành tiền tuyến khốc liệt. Sự đồng thuận"triệu người như một" xưa kia bao bọc cán bộ, nay tiếp tục dang rộng vòng tay đón các anh hùng liệt sĩ trở về.
Bức phù điêu tại Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ trên điểm cao 468 (xã Thanh Thủy) tái hiện hình ảnh quân, dân Hà Tuyên đoàn kết một lòng, kiên cường bảo vệ biên cương Tổ quốc.
Sức mạnh Đại đoàn kết ấy hôm nay đang hiện hữu vững chãi qua từng mái ấm chính sách. Dưới sự chủ trì, kết nối của Mặt trận Tổ quốc các cấp thông qua Quỹ"Vì người nghèo" và Quỹ"Đền ơn đáp nghĩa", cuộc vận động xóa nhà tạm, nhà nát cho người có công đã trở thành một phong trào hội quân tự nguyện sâu rộng. Riêng hai năm 2024–2025, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đã vận động, kêu gọi hoàn thành hỗ trợ 1.179 ngôi nhà cho người có công và thân nhân liệt sĩ (trong đó có 567 ngôi nhà xây mới và 612 ngôi nhà sửa chữa, nâng cấp), nâng tổng số nhà chính sách toàn tỉnh lên gần 4.200 căn.
Đó là căn nhà rộng 160m² vừa bàn giao cho Đại úy Phan Văn Vịnh (xã Bắc Quang) dựng lên từ tiền hỗ trợ của Nhà nước và hàng trăm ngày công nhào vữa, chuyển gạch của đồng đội, láng giềng. Đứng trong căn nhà mới, Đại úy Vịnh rơm rớm nước mắt:
"Nếu chỉ có sức hai vợ chồng, chẳng biết đến bao giờ tôi mới cất nổi cơ ngơi này. Tiền hỗ trợ đã quý nhưng cái tình, cái nghĩa của anh em đồng đội, của bà con xóm giềng ngày ngày chạy sang giúp đỡ mới thực sự là tài sản vô giá"
Tại thôn Pải Lủng (xã Đồng Văn), cựu chiến binh Mua Mí Giàng (sinh năm 1952, dân tộc Mông) – người từng trực tiếp cầm súng bảo vệ biên giới phía Bắc – cũng vinh dự nhận nguồn hỗ trợ 60 triệu đồng để làm nhà kiên cố. Sau hai tháng thi công với sự giúp sức của dân làng, ngôi nhà hoàn thành trong niềm hân hoan. Ông Giàng bộc bạch:
"Sống trong ngôi nhà chắc chắn thế này là niềm hạnh phúc lớn nhất đời tôi. Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước là nguồn động viên để gia đình yên tâm lao động, phát triển kinh tế
Từ những căn nhà đại đoàn kết ấm áp đến từng bữa cơm nghĩa tình, tất cả đều minh chứng: Hậu phương hôm nay đang dốc lòng "trả ơn người ngã xuống bằng hạnh phúc người ở lại".
Khúc tráng ca"Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử" của Liệt sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Viết Ninh khắc trên báng súng năm xưa nơi mặt trận Vị Xuyên nay đang được tiếp lửa bằng hành trình hồi sinh kỳ diệu trên những miền đất biên cương.
Cựu chiến bình mặt trận Vị Xuyên với lời thề “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”.
Từng là vùng đất chịu nhiều đau thương, ô nhiễm bom mìn nặng, giai đoạn 1990–1995, đồng bào 6 thôn giáp biên hồi hương khai hoang trong gian khó. Hôm nay, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy hiện ra với một diện mạo hoàn toàn mới. Thôn có 366 hộ với trên 1.300 nhân khẩu đã biết dựa vào thế mạnh địa phương để vươn lên. Một làn gió mới mang tên"cây dâu tằm" đã về với bản Dao qua mô hình 7ha liên kết cùng doanh nghiệp. Bên cạnh đó, 46 ha chè cổ thụ và đàn gia súc hơn 700 con trở thành bệ phóng kinh tế vững chắc.
Từ vùng đất chịu nhiều đau thương bom mìn, đồng bào 6 thôn giáp biên đã đoàn kết, biến tiềm năng thành bệ phóng kinh tế vững chắc.
Đặc biệt, mỗi năm, thôn Giang Nam có khoảng 200 triệu đồng từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng. Thay vì chia cho từng hộ, người dân thống nhất đưa toàn bộ vào quỹ thôn để đầu tư cho lợi ích cộng đồng.
Từ đây, mô hình"trao sinh kế, mở tương lai" ra đời. Những hộ nghèo được hỗ trợ một con trâu sinh sản trị giá khoảng 20 triệu đồng. Sau ba năm, khi trâu mẹ sinh 2 bê con, gia đình giữ lại đàn bê để gây vốn, còn trâu mẹ tiếp tục hành trình"trao cơ hội" sang một gia đình khác. Cách làm ấy đã giúp nhiều hộ vươn lên thoát nghèo. Không chỉ làm kinh tế giỏi, người dân Giang Nam còn cùng lực lượng chức năng bảo vệ hơn 5 km đường biên giới và 6 cột mốc chủ quyền, khẳng định vai trò của những"cột mốc sống" nơi biên thùy.
Tương tự, xã biên giới Bạch Đích từng mang ký ức"đá nhiều hơn đất", lối mòn chỉ đủ cho ngựa thồ. Ông Nguyễn Xuân Lanh, nguyên Chủ tịch UBND xã Bạch Đích bồi hồi nhớ lại giai đoạn triển khai chương trình"mái nhà - bể nước - con bò": từng tấm lợp fibro-xi măng, bao xi măng được gùi bộ qua hàng chục cây số dốc đá để dựng nhà, làm bể nước mưa cho dân.
Ông Nguyễn Xuân Lanh, (ngoài cùng bên trái) nguyên Chủ tịch UBND xã Bạch Đích chia sẻ về những năm tháng cùng cán bộ cơ sở bám bản, đưa chủ trương của Đảng đến với đồng bào vùng biên.
Diện mạo xã biên giới Bạch Đích ngày càng khởi sắc nhờ các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội được triển khai hiệu quả đến từng thôn, bản.
Đồng chí Vi Trung Viết, Chủ tịch UBND xã Bạch Đích cho biết: Với gần 3.800 ha gieo trồng, tổng đàn gia súc gần 17.000 con và hơn 80.000 gia cầm, Bạch Đích đang đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Xã vừa ra mắt 3 mô hình kinh tế mới gồm nuôi Dúi má đào, nuôi cầy hương và nuôi ngan, kết hợp tháo gỡ vốn vay sinh kế. Từ miền đá khát năm xưa, một vùng biên ấm no, kiên cường đang hiện hữu rõ nét từng ngày.
Mô hình trồng dưa chuột liên kết tại thôn Na Sàng, xã Bạch Đích mở hướng phát triển sản xuất hàng hóa, góp thêm màu xanh no ấm nơi biên cương.
Tri ân không chỉ dừng lại ở việc chăm lo quá khứ hay xây dựng hiện tại, mà quan trọng hơn cả là trao lại ngọn đuốc yêu nước cho thế hệ mai sau. Trở lại những bản làng cực Bắc, các chương trình "Tiết học biên cương" do lực lượng Biên phòng phối hợp với ngành Giáo dục tổ chức đang âm thầm gieo những hạt mầm trách nhiệm vào tâm hồn thế hệ trẻ.
Thiêng liêng lễ chào cờ Tổ quốc tại cột mốc biên giới 504, xã Sơn Vĩ.
Sáng 15/5, cậu học trò Giàng Mí Dính (Trường PTDTBT Tiểu học Tả Ván) dậy sớm mặc bộ trang phục Mông đẹp nhất để tham gia"Tiết học biên cương" tại Đồn Biên phòng Tùng Vài. Không có bảng đen hay phấn trắng, Dính cùng 76 bạn học sinh chăm chú xem những thước phim ghi lại cảnh các chiến sĩ tuần tra qua vực sâu dốc đá.
Các đoàn viên ưu tú được kết nạp Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tại cột mốc biên giới.
Học sinh tự vẽ tranh tặng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu Săm Pun tại cột mốc 465.
Lần đầu tiên được nghe Thiếu tá Lê Đình Trọng, Chính trị viên Đồn Biên phòng Tùng Vài kể về ý nghĩa thiêng liêng của từng cột mốc, Dính xúc động:
Trước đây em chỉ biết các chú bộ đội bảo vệ biên giới. Hôm nay em mới hiểu các chú vất vả thế nào. Em thấy rất tự hào và biết ơn.
Cán bộ Đồn Biên phòng Tùng Vài giới thiệu lịch sử đường biên, cột mốc Pháp – Thanh cho học sinh.
Mô hình này đang lan tỏa mạnh mẽ trên toàn tuyến biên giới Tuyên Quang. 12 đồn biên phòng đã phối hợp tổ chức 60"Tiết học biên cương", thu hút gần 10.000 lượt giáo viên, học sinh tham gia. Điển hình như Đồn Biên phòng Sơn Vĩ tổ chức 5 buổi học cho 700 lượt học sinh; Đồn Biên phòng Cửa khẩu Săm Pun đưa học sinh lên tận Mốc 476 để giảng dạy.
“Tiết học biên cương” do Đồn Biên phòng Sơn Vĩ phối hợp với Trường PTDTBT THCS Sơn Vĩ tổ chức, gieo tình yêu Tổ quốc và trách nhiệm gìn giữ biên cương trong mỗi học sinh.
Đặc biệt, tại Mốc biên giới 504, Tiết học biên cương của thầy trò Trường PTDTBT-THCS Sơn Vĩ vừa qua đã ghi dấu khoảnh khắc xúc động khi 12 đội viên ưu tú được kết nạp vào Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Dưới lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa ngàn mây biên thùy, lời hứa tuổi trẻ cất lên thiêng liêng, thể hiện sự tiếp nối vững vàng của thế hệ tương lai.
Trên dải đất biên cương, Tuyên Quang đang đồng loạt xây dựng 17/17 ngôi trường liên cấp vùng biên (tại Thanh Thủy, Phố Bảng, Sơn Vĩ, Pà Vầy Sủ...). Để có mặt bằng xây trường, hàng trăm kỹ sư, công nhân cùng người dân bản địa đã bám công trường ngày đêm. Xúc động nhất là hàng chục hộ dân người Mông đã lặng lẽ di dời phần mộ tổ tiên - cội nguồn tâm linh tối thượng của họ - nén nỗi đau riêng để hiến đất cho trường mới. Đó chính là đỉnh cao của"Thế trận lòng dân", là cột mốc lòng dân kiên cường nhất giữ vững bờ cõi.
Trường Phổ thông Dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Thanh Thủy đang dần hoàn thiện.
Núi rừng Tuyên Quang hôm nay đã xanh ngút ngàn. Vết thương chiến tranh năm xưa đang dần được xoa dịu bằng tình người, bằng sự hồi sinh của những mô hình kinh tế ấm no và sự trưởng thành của thế hệ trẻ. Từ những mái nhà đại đoàn kết khang trang, những nương dâu xanh ngát trên miền đá khát, đến những lời thề tuổi trẻ bên cột mốc biên thùy... tất cả đang tạo nên một dòng chảy sức mạnh tổng hợp.
Trên nền tảng vững chắc ấy, quê hương Tuyên Quang đang kiên định bước những bước sải dài hướng tới tương lai rực rỡ. Mỗi người dân hạnh phúc, mỗi bản làng ấm no, bình yên chính là đài hoa chiến thắng vĩnh cửu nhất, nghĩa tình nhất dâng lên hương hồn các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Thực hiện: Chúc Huyền, Biện Luân, Diệu Kỳ, Thu Phương, Hoàng Hà, Đức Mạnh
